De energietransitie doet het prima in de spreadsheet

Het probleem is niet dat mensen hun telefoon opladen of spullen bestellen.

Het probleem is dat we doen alsof goede bedoelingen een energiesysteem kunnen vervangen.

Duurzaamheid wordt steeds vaker gepresenteerd als een kwestie van willen.

Als we maar hard genoeg roepen, plannen maken en doelstellingen afspreken, dan komt het wel goed.

Maar energie laat zich niet sturen door intenties.

Energie volgt techniek, ruimte en natuurkundige wetten.

We noemen zon en wind duurzaam, maar vergeten te zeggen wat dat in de praktijk betekent.

Ze leveren stroom wanneer het waait of wanneer de zon schijnt — niet wanneer mensen die stroom nodig hebben.

Dat vraagt om enorme netten, extra centrales, opslag die er nog nauwelijks is, en steeds meer ingrepen in landschap en leefomgeving.

Toch worden landen met elkaar vergeleken op lijstjes en percentages, alsof elk land dezelfde ruimte, dezelfde bodem en hetzelfde energiesysteem heeft.

In een dichtbevolkt land wordt die werkelijkheid snel zichtbaar:

het netwerk raakt vol, projecten lopen vast, en bewoners voelen de druk in hun directe omgeving.

Daar komt bij dat “duurzaam” vaak wordt herleid tot één deel van het verhaal: de uitstoot aan de voorkant.

Wat minder wordt besproken, zijn de materialen, de afhankelijkheid van import, de kosten, de kwetsbaarheid van het systeem en de vraag of het geheel nog betrouwbaar blijft — ook in de winter, bij windstilte of tijdens piekgebruik.

We rekenen onszelf vooruit met modellen en scenario’s en noemen dat onvermijdelijke vooruitgang.

Maar modellen zijn geen elektriciteit.

Ze houden geen huizen warm en laten geen lampen branden.

Misschien is dat de kern van het probleem:

we verwarren een beleidsdoel met een werkend systeem.

We plakken het label “duurzaam” op een richting, en doen alsof de uitkomst daarmee vaststaat.

Echte duurzaamheid begint niet bij een slogan of een ranglijst.

Die begint bij de vraag of een energiesysteem betrouwbaar, betaalbaar en uitvoerbaar is voor dit land, met deze ruimte, en voor de mensen die er wonen.

Zolang die vraag niet centraal staat, blijft duurzaamheid vooral een woord dat goed klinkt, maar steeds moeilijker uit te leggen is aan de werkelijkheid.